Դենկերտ, Գիրք Զ, ՅԻԵ, ա֊բ

Այս եւս ասացեալ է․ յորժամ ոք ի բաց ինչ առնու յաստուածոց՝ դիւաց է․ յորժամ ի բարեաց անձանց ի բաց առնու ինչ՝ վատթարաց է․ յորժամ յինքենէ ի բաց ինչ առնու՝ թշնամեաց մատնի։
Այս եւս ասացեալ է․ որոյ գործելն իւր վասն հոգւոյ է՝ նորա է աշխարհս նիւթեղէն, եւ աշխարհն ոգեղէն առաւել եւս իւր է։ Որոյ գործելն իւր յաղագս մարմնոյ է՝ կամաւք իսկ իւրովք զաշխարհն ոգեղէն լքանէն եւ աշխարհս նիւթեղէն ընդդէմ կամաց իւրոց եւս ի բաց առեալ խլի ի նմանէ։

Զի չէ եւ մի ոք ի սոսկանիւթաբար կելոցն

Երկերո՛ւք յայնմանէ, որ ի վեր եւ անդրեզր է ընդ վայր ստորաթաւալ սահմանաց կարի իմացութեան ձերոյ։ Զանգիտեցէ՛ք եւ զահի հարեալ պակերո՛ւք յիրաց, զորս նուազութիւն ձեր չտայ ձեզ թոյղ գիտել եւ առ վայր խորհել իսկ, թե հնար իմն իցէ այսպիսեացն գոլ եւ գործել գուն ըստ կամաց, ամանակի եւ հաճութեան այնր, որ ի ձեռն սակաւուց յանձնառելոց եւ նուիրելոց զընթացս իրաց շարակարգելոց ի պատմութիւն առնէ հանապազ։ Զի չէ եւ մի ոք ի սոսկանիւթաբար կելոցն եւ ի պատրագոյից ցնորս վստահացեալ մոլորելոցն, որ մարթասցէ իւիք զդէմ ոգւոյ կամաց զաւրութեան նախախնամելոյ ի վերուստ ունել մթարաբար:

Промежуточное заявление

Շատ ցաւալի եւ ամաւթալի է, որ ապապետական գաղութային վարչակազմի ղեկավար՝ վատթար յիշատակութեան Սերժ Սարգսեանի հրաժարականից ուղիղ երկու տարի անց քսանամեայ արմատական ընդդիմադիր եւ յեղափոխութեան շարքային մասնակից Ալեքսանդր Քանանեանս ստիպուած եմ ՏԱՐԱԾԵԼ հետեւեալ ՄԻՋԱՆԿԵԱԼ յայտարարութիւնը։
Քրէական ոլիգարխ եւ քաղաքական խեղկատակ Արայիկ Յարութիւնեանի «ընտրուելու» առաջին սպասելի հետեւանքը պէտք է լինէր ապաւրինի ՓՀԵԿ֊աշինութեան վերսկսումը։ Եւ ահա՛ այսաւր Արցախի կառավարութիւնը, յատուկ յանձնաժողվի խորհրդատուական եզրակացութեան որոշ դրոյթների խեղաթիւրեալ մեկնաբանութամբ, հանդէս կը գայ Քարվաճառի շրջանում ՓՀԵԿ֊աշինութեան (իբր մասնակի) վերսկսումը թոյլատրող յայտարարութեամբ։ Կարծում եմ մի փոքր ուշացած «որոշում» է, հաշուի առնելով, որ մի շարք ՓՀԵԿ֊ատէր ոլիգարխներ խուժանաբար կիսագաղտնի շինարարութիւն էին իրականացնում նաեւ փետրուար֊մարտ ամիսներին․․․
Ի՜նչ խաւսք, Արցախի քրէական ոլիգարխիան եւ նրանց շահերը պատեհապաշտաբար սպասարկող քրէական խաժամուժն ու պաշտաւնէական կամակատարները որչափ ստոր ու լկտի են, նոյնչափ տհասութեան աստիճանի կարճամիտ, պարզունակ եւ լիովին կանխատեսելի։ Նրանք կարծում են, որ․
Ա․ Արցախի բնակչութիւնն ահաբեկուած է քրէական ոլիգարխիայի «շռնդալից» յաղթանակով եւ նորից քաղաքացիական կեցուածք դրսեւորելու համարձակութիւն չի ունենայ,
Բ․ Համավարակի դէմ պայքարի համապետական գերակայ կարեւորութիւնը եւ արտակարգ դրութեան ժամանակ գործող տեղաշարժի սահմանափակումները մաւտակայ ամիսներին թոյլ չեն տայ Արցախի այլ շրջաններից եւ ՀՀ մնացեալ տարածքից քաղաքացիներին ժամանել Քարվաճառ՝ ապաւրինի ՓՀԵԿ֊աշինութիւնը կանխարգելելու նպատակով,
Գ․ Հակապետական յանցագործ եւ քաղաքական խեղկատակ «նորընտիր» մարզպետի առաջին իսկ ասուլիսում ինձ հասցէագրուած քաղաքական հաշուեյարդարի սպառնալիքներն ընդհանուր յուսահատութեան մթնոլորտ կը ստեղծեն՝ ջլատելով Քարվաճառի եւ Քաշաթաղի կայուն համապարփակ զարգացման հեռանկարն աղճատող եւ ազգային անվտանգութեան յարատեւ սպառնալիք առաջացնող քայքայիչ ՓՀԵԿ֊աշինութեան դէմ պայքարելու համահայաստանեան հասարակութեան քաղաքական ու քաղաքացիական կամքն ու վճռականութիւնը։
Ստեղծուած իրավիճակում ազգային պետականակերտման վերահաս անյետաձգելի հրամայական է դառնում․
Ա․ Նախապատրաստուել ապաւրինի ՓՀԵԿ֊աշինութեան դէմ համահայաստանեան մասնակցութեամբ համապարփակ եւ անզիջում դիմադրական գործողութիւնների,
Բ․ Ազգային անվտանգութեան եւ Հայոց պետականակերտման գերակայ հրամայականին հպատակուելով՝ կարճաժամկէտ կտրուածքով երաշխաւորել Արցախում քրէական ոլիգարխիայի վարչական մակաբոյծ «իշխանութեան» լիակատար չեզոքացումն ու տապալումը,
Գ․ Սկզբնաւորել Միացման ամբողջացմանը նպատակուղղուած անկասելի իրաւաքաղաքական գործընթաց, նախ եւ առաջ՝ արցախաբնակ ՀՀ քաղաքացիների համահայաստանեան ընտրական իրաւունքի վերականգնմանը միտուած գործողութիւններ եւ ընթացակարգեր։
Լիայոյս ենք, որ ՀՀ անբաժանելի մաս Արցախի արտաքին ռազմական պաշտպանութիւնն իրենց ինքնիշխան տարածքում իրականացնող ՀՀ Զինուած Ուժերը՝ ՀՀ վարչապետի եւ Պաշտպանութեան նախարարի աչալուրջ հրամանատարութեան ներքոյ լիակատար եւ անվտանգ հնարաւորութիւն են ապահովում Արցախում վարչական իշխանութիւնը զաւթած քրէական ոլիգարխիայի չեզոքացմանը եւ ազգային֊պետական իշխանութեան հաստատմանը միտուած քաղաքացիական անհնազանդութեան գործողութիւններն անկաշկանդ նախաձեռնելու եւ իրականացնելու համար։
Արցախում՝ յատկապէս աւրինաւորապէս ընտրուած տեղական վարչարարի բացակայութեան ներկայիս պայմաններում, անխտիր բոլոր իրադարձութիւնների, մասնաւորապէս՝ մարդկանց դէմ վարչական, ոստիկանական ու քրէական բռնաճնշումները խրախուսելու եւ հակապետական ոտնձգութիւնները չկանխարգելելու համար առաջնահերթ ու լիակատար պատասխանատուութիւն է կրում անձամբ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը, որին վերստին յորդորում ենք չանտեսել ու ստանձնել իրեն վերապահուած սահմանադրական պարտականութիւնները՝ ՀՀ մաս Արցախում պատշաճ ներքին վարչական կառավարումն ապահովելու եւ արցախաբնակ ՀՀ քաղաքացիների սահմանադրական իրաւունքներն ու ազատութիւնները երաշխաւորելու համար։

Փրանկ Հերբերտ. Հատուած ի վիպէ «Աստուած կայսր Դիւնայի»

Մարգարէ ոչ խոտորի ի պատրանաց անցելոյ, ներկայի եւ ապայի։ Հաստատութիւն լեզուի նորա յառաջ ածէ զսահմանս գծորոշութեան։ Մարգարէից՝ է բանալի ի փական լեզուի։ Պատկեր ճարտարեալ առ նոսա պատկեր եւեթ կայ եւ մնայ։ Տիեզերք մեր չեն ճարտարեալ։ Որ հայեցեալ խոկայն՝ զգծային յաջորդականութիւն իրաց յինքենէ ածէ ի կատար։ Պատճա՞ռք եւ հետեւա՞նք։ Բնաւ չենն ինչ։ Մարգարէ բարբառի զբանս գրոյ ճակատու՝ զտեսիլ իմն երագանցուկ, որում նախախնամեալ է լինել։ Այղ վայրկեան տեսլեան մարգարէի ազատ առնէ զանհուն ինչ բազմութիւն՝ անսահման ի խորհրդաւորութեան եւ ի մեծի զաւրութեան։ Տիեզերք պատրանաւք շարժեալ սասանին, ուստի եւ մարգարէ զիրականութիւն ընդ քողով ճաճանչ պիտակաց արկանէ։ Յայսմանէ իսկ ծնանի համոզումն՝ լեզուի մարգարէից երկիմաստ գոլ։ Որ ունկն դնէն՝ բանից մարգարէութեան ոչ հաւատայ, վասն զի բնազդ իւր յուշէ, թե ի ձայն բարձր բարբառումն տկար առնէ զզաւրութիւն բանից։ Որք գեր ի վերոյ են՝ մարգարէք ի վարագոյր եւեթ զոք առաջնորդեալ հասուցանեն եւ տան նմա թոյղ ըստ այն ի ներքս հայել։
Աւրագիրք գողացեալք

Դիւրընկալ պատմութիւնք․ Դ

Ի դպրոցի միում էր աշակերտ մի՝ Գուրգէն անուն։ Նա բարիոք ոչ ուսանէր, բազում ապաշնորհ ինչ առնէր եւ ստապատիր բանիւք կռիւս եւ թշնամանս ի մէջ այղոց աշակերտաց արկանէր։
Ուսուցիչք դպրոցին, ուր ուսանէրն, բազում անգամ ծնողաց պատանւոյն ազդ առնէին հոգ զնորա վարուցն տանել, այղ ամենայն ընդ վայր լինէր, զի եւ ծնողք նորին նման որդւոյ իւրեանց էին՝ անկիրթ ի վարս եւ ի խաւսս։
Յայնժամ ուսուցիչք եւ ծնողք այղոց աշակերտաց ծանուցանէին տնաւրինի դպրոցին զանհնարինութենէ վարուց Գուրգենայ եւ հայցէին ի բաց մերժել զնա ի դպրոցէ կամ հնարիւ իւիք զվարս նորին սանձել։ Տնաւրէնն կոչէ առ իւր զԳուրգէն եւ ձայնիւ խստութեամբ ասէ ցնա․ զիա՞րդ իշխես աշխատ առնել զուսուցիչսն եւ կռիւս ի մէջ ընկերակցաց քոց մտաւք չարութեամբ արկանել։ Այղ Գուրգէնն նախ ի չքմեղս եղեալ ասէ․ տէր տնաւրէն․ իմ չէ ինչ չար գործեալ․ այղք չարախաւսեն զինէն եւ, քանզի միայն եմ եւ անպաշտպան, զիս պատճառ եւ սկիզբն ամենայն չարութեանց անուանեն։ Այղ ես հանապազ զբարի եւ զաւրինաւոր վարս յամենայնի ցուցանեմ։
Յայնժամ տնաւրէնն կոչէ զուսուցիչսն եւ զոմանս յաշակերտաց եւ իրազեկ լինի զհանգամանաց եւ զվնասուց չար գործոց Գուրգենայ։ Ապա դարձեալ առ ինքն կոչէ զԳուրգէն եւ ասէ․ լո՛ւր եւ ուշ ա՛ռ բանիցս իմոց այսոցիկ․ յայսմհետէ մի՛ ինչ յոռի զքէն լուայց՝ մի՛ յուսուցչաց եւ մի՛ յընկերակցաց քոց, զի թե լուայց՝ զքեզ նոյն հետայն ի դպրոցէ ի բաց մերժեցից։ Գուրգէն առանց պատասխանի ինչ տալոյ տնաւրինի իւրում ել արտաքս եւ ի տուն փութացեալ պատմէր ծնողաց իւրոց զբանից սպառնալեաց տնաւրինի դպրոցին։
Ծնողքն իբրեւ լուան, զոր պատմեացն նոցա որդին, ի բարկութիւն վարէին, եւ ի վաղիւ անդր ընդ որդւոյ իւրեանց ի դպրոց առ տնաւրէնն երագէին։ Եւ յաշխատասենեակ նորին մտեալ՝ ամբառնային զձայնս իւրեանց եւ մեծամեծս տնաւրինին եւ ուսուցչաց սպառնային, թե կրթութեան նախարարութեանն զոտնհարութենէ իրաւանց որդւոյ իւրեանց ազդիցեն։ Տնաւրէնն ապշեալ յայսպիսի յանդգնութենէ՝ զծնողսն արտաքս յաշխատասենեկէ իւրմէ հրաւիրեաց եւ հրամայեաց ուշ ունել եւ խստիւ սկել ընդ վարս Գուրգենայ եւ յառաջնում իսկ նուագի զեկուցանել նմա զանկարգութեանց նորին։
Յետ սակաւ միոյ տնաւրէնն դպրոցին ի նախարարութիւն հրաւիրեցաւ՝ առ ի բողոքոյ ծնողաց Գուրգենայ, զի ծնողք նորին, որպէս եւ խոստացանն, բողոքս ի վերայ տնաւրինի եւ ուսուցչաց ի նախարարութիւնն մատուցին։ Ըստ խնդրոյ ծնողաց Գուրգենայ ի նախարարութենէն ի դպրոց ստուգիչ յանձնախումբ մի առաքեցաւ՝ ի քննել զբողոքն։
Այղ Գուրգենայ զայսմանէ ոչ գիտացեալ, իբրեւ ետես զանծանաւթ անձինս յաշխատասենեակ տնաւրինի մտանել, խորհեցաւ, թե ընկերք նորին իցեն, եւ ծակեաց զանուադողս ծառայողական մեքենայի նոցա։
Տեսուչք նախարարութեանն ցասուցեալ զոստիկանութիւն հրաւիրեցին եւ Գուրգէն հետովք մատանց իւրոց ըմբռնեցաւ։ Ապա եւ ծնողք իւր յոստիկանութեան բաժին հրաւիրեցան եւ մեծագին կաշառաւք զորդի իւրեանց անտի հանել մարթացին։

Դիւրընկալ պատմութիւնք․ Գ

Ի դպրոցի միում էր աշակերտ մի՝ Գուրգէն անուն։ Նա բարիոք ոչ ուսանէր, բազում ապաշնորհ ինչ առնէր եւ ստապատիր բանիւք կռիւս եւ թշնամանս ի մէջ այղոց աշակերտաց արկանէր։
Ուսուցիչք դպրոցին, ուր ուսանէրն, բազում անգամ ծնողաց պատանւոյն ազդ առնէին հոգ զնորա վարուցն տանել, այղ ամենայն ընդ վայր լինէր, զի եւ ծնողք նորին նման որդւոյ իւրեանց էին՝ անկիրթ ի վարս եւ ի խաւսս։
Յայնժամ ուսուցիչք եւ ծնողք այղոց աշակերտաց ծանուցանէին տնաւրինի դպրոցին զանհնարինութենէ վարուց Գուրգենայ եւ հայցէին ի բաց մերժել զնա ի դպրոցէ կամ հնարիւ իւիք զվարս նորին սանձել։ Տնաւրէնն կոչէ առ իւր զԳուրգէն եւ ձայնիւ խստութեամբ ասէ ցնա․ զիա՞րդ իշխես աշխատ առնել զուսուցիչսն եւ կռիւս ի մէջ ընկերակցաց քոց մտաւք չարութեամբ արկանել։ Այղ Գուրգէնն նախ ի չքմեղս եղեալ ասէ․ տէր տնաւրէն․ իմ չէ ինչ չար գործեալ․ այղք չարախաւսեն զինէն եւ, քանզի միայն եմ եւ անպաշտպան, զիս պատճառ եւ սկիզբն ամենայն չարութեանց անուանեն։ Այղ ես հանապազ զբարի եւ զաւրինաւոր վարս յամենայնի ցուցանեմ։
Յայնժամ տնաւրէնն կոչէ զուսուցիչսն եւ զոմանս յաշակերտաց եւ իրազեկ լինի զհանգամանաց եւ զվնասուց չար գործոց Գուրգենայ։ Ապա դարձեալ առ ինքն կոչէ զԳուրգէն եւ ասէ․ լո՛ւր եւ ուշ ա՛ռ բանիցս իմոց այսոցիկ․ յայսմհետէ մի՛ ինչ յոռի զքէն լուայց՝ մի՛ յուսուցչաց եւ մի՛ յընկերակցաց քոց, զի թե լուայց՝ զքեզ նոյն հետայն ի դպրոցէ ի բաց մերժեցից։ Գուրգէն առանց պատասխանի ինչ տալոյ տնաւրինի իւրում ել արտաքս եւ ի տուն փութացեալ պատմէր ծնողաց իւրոց զբանից սպառնալեաց տնաւրինի դպրոցին։
Ծնողքն իբրեւ լուան, զոր պատմեացն նոցա որդին, ի բարկութիւն վարէին, եւ ի վաղիւ անդր ընդ որդւոյ իւրեանց ի դպրոց առ տնաւրէնն երագէին։ Եւ յաշխատասենեակ նորին մտեալ՝ ամբառնային զձայնս իւրեանց եւ մեծամեծս տնաւրինին եւ ուսուցչաց սպառնային, թե կրթութեան նախարարութեանն զոտնհարութենէ իրաւանց որդւոյ իւրեանց ազդիցեն։ Տնաւրէնն ապշեալ յայսպիսի յանդգնութենէ՝ զծնողսն արտաքս յաշխատասենեկէ իւրմէ հրաւիրեաց եւ հրամայեաց ուշ ունել եւ խստիւ սկել ընդ վարս Գուրգենայ եւ յառաջնում իսկ նուագի զեկուցանել նմա զանկարգութեանց նորին։
Յետ սակաւ միոյ տնաւրէնն դպրոցին ի նախարարութիւն հրաւիրեցաւ՝ առ ի բողոքոյ ծնողաց Գուրգենայ, զի ծնողք նորին, որպէս եւ խոստացանն, բողոքս ի վերայ տնաւրինի եւ ուսուցչաց ի նախարարութիւնն մատուցին։ Ըստ խնդրոյ ծնողաց Գուրգենայ ի նախարարութենէն ի դպրոց ստուգիչ յանձնախումբ մի առաքեցաւ՝ ի քննել զբողոքն։
Այղ Գուրգենայ զայսմանէ ոչ գիտացեալ, իբրեւ ետես զանծանաւթ անձինս յաշխատասենեակ տնաւրինի մտանել, խորհեցաւ, թե ընկերք նորին իցեն, եւ ծակեաց զանուադողս ծառայողական մեքենայի նոցա։
Տեսուչք նախարարութեանն ցասուցեալ զոստիկանութիւն հրաւիրեցին եւ Գուրգէն հետովք մատանց իւրոց ըմբռնեցաւ։ Ապա եւ ծնողք իւր յոստիկանութեան բաժին հրաւիրեցան եւ մեծագին կաշառաւք զորդի իւրեանց անտի հանել մարթացին։

Դիւրընկալ պատմութիւնք․ Բ

Վարդան եւ Արսէն եղբարք են։ Վարդան երկոտասանից ամաց է եւ Արսէն՝ վեշտասանից։
Ամարայնի նոքա ընդ ծնողս իւրեանց յԱրցախ ի գեւղն Տող մեկնեցան, որ է շէն նախնեաց հաւուց իւրեանց։ Անդ ի մէջ լերանց, բլրոց, ձորոց եւ անտառաց լինէր հանգիստ նոցին՝ հեռի յաղմկէ, ի փոշւոյ եւ յանառողջ հանգամանաց կենցաղավարութեան քաղաքայնոյ։
Եւ այսպէս յերեկոյի՝ ընդ տարաժամել աւուրն հասանէին յԵրեւանայ ի Տող, արտաքս ելանէին ի մեքենայէ եւ մեծաւ խնդութեամբ ողջոյն տային հաւու եւ հանւոյ իւրեանց՝ Տիգրանայ եւ Տաթեւու, որք կարի շատ կարաւտէին նոցա եւ ակն ունէին գալստեան որդւոյ, նուոյ եւ թոռանց իւրեանց։ Բազմեալ զսեղանով ի պատշգամբի՝ ուտէին, ըմպէին, զիրաց անցելոց ամաց եւ ժամանակաց պատմէին եւ յուրախութեան մեծի խնդային։ Ապա իւրաքանչիւր ոք երթայր ի ննջել յայղեւայղ սենեակս տանն, որ մեծ էր եւ յաւրինուածով եւ պարզութեամբ իւրով յիշեցուցանէր զապարանս գաւառակալ իշխանաց անցելոց դարուց։ Եղբարք ընկողմանէին ի մահիճս եւ զմիմեամբք խաւսելով ելանէին, թե ի վաղիւն ով ոք ի նոցանէ զինչ առնիցէ եւ յո երթայցէ։
Ծնողք իւրեանց, լսելով զանդուլ հեղեղս խաւսից ի սենեկէ, յորում ընկողմանէին որդիքն, կամէին անդր երթալ եւ լռեցուցանել զնոսա, այղ հաւն եղբարց՝ Տիգրան, չտայր թոյղ եւ ասէր․ Մի՛ ինչ թոռանց իմոց ասէք, զի ընդ յարկս տան իմոյ են․ եւ վաստակեալք իսկ են աշխատանաւք երկայն ճանապարհի․ նոցա չէ ժոյժ երկայնաբանել, թող թե առ վայր մի չլռեն․ յետ սակաւուց րոպէից ննջելոց են՝ տեսջիք։ Եւ այգուց ի տեղի մի ընդ իս երթիցեն։
Ընդ այգն եղբարք զարթնուին ի ձայնէ աքաղաղի, որ ի ծագելն առաջնոց իսկ ճառագայթից արեգական խաւսէր եւ ազդ առնէր գալստեան առաւաւտու եւ նորոյ աւուր սկսանելոյ։ Եղբարք բանային զաչս եւ Արսէն՝ աւագ եղբայրն ընդ սլաքս ժամացուցի նայեցեալ ասէ ցՎարդան՝ կրտսեր եղբայր իւր․ զի՞ է այս, զի այսչափ վաղ ի քնոյ զարթնումք։ Վարդան նոյնժամայն յառնէ ի մահճաց եւ ասէ․ երթամ, գտանեմ զաքաղաղն եւ զպարանոց իւր ի բաց ի նմանէ հատանեմ։ Այղ հանի նոցա Տաթեւ, լսէր զձայն թոռանց ի խոհանոցէ եւ վաղվաղակի փութացեալ համբուրէ զնոսա եւ ասէ․ յառաջին յարկն իջէ՛ք եւ լուացէ՛ք զերեսս ձեր մինչ զպատրաստութիւն նախաճաշի տեսանեմ։
Յիջանելն եղբարց յառաջին յարկն դիպէին հաւու իւրեանց Տիգրանայ, որ զգերանդի սրէր, այղ նա չտայր նոցա ողջոյն եւ ցնոսա ինչ ոչ ասէր։ Եղբարք շփոթեալ ընդ միմեանս հայէին եւ տարակուսէին, թե զմէ՞ կամ ընդէ՞ր հաւն, որ երեկ այնչափ ուրախ լինէր զգալստենէ նոցա ի տուն իւր, այժմ լռէր եւ թուէր թե զնոսա անտես առնէր։ Այղ հանին, որ զնոցայն կնի յերկրորդէ յարկէ իջանէր, ժպտէր եւ չասէր ինչ։
Լուացեալ զերեսս, զձեռս, զբազուկս եւ զպարանոցս իւրեանց՝ եղբարք ի խոհանոց փութային, զի յաւդոյ բարեխառնութենէ քաղցն զինքենէ ազդէր։ Իբրեւ ընդ դուռն ի խոհանոց մտանէին՝ տեսանէին զծնողսն եւ զհաւն իւրեանց զՏիգրան, որք նոցա սպասէին։ Հաւն յարուցեալ ի տեղւոջէ իւրմէ առ թոռունս մատչէր եւ մեծաւ սիրով զնոսա համբուրէր, գգուէր եւ գրգէր։ Եղբարք ընդ միտս իւրեանց յոյժ եւ սաստիկ զարմանային, թե որպիսի՞ ինչ իցէ այս, վասն զի յետ չողջունելոյ եւ անտես առնելոյ սակաւ ինչ րոպէք ընդ մէջ անցանէին, եւ աւասիկ հաւն այսչափ քաղցրութեամբ զսէր իւր վերստին ի նոսա ցուցանէր։ Հայրն եղբարց ի վերայ առթի շփոթութեան որդւոց իւրոց հասանէր։ Եւ իբրեւ նստէին որդիքն իւր ի տեղիս իւրեանց, ասէր․ ի շէնս մեր է աւանդոյթ հաստատուն չտալ ումեք զողջոյն բարւոյ լուսոյ յառաջ քան զլուացումն երեսաց յառաւաւտու։ Զի այսպէս թմբրութիւն գիշերոյ եւ մթարք աչաց լուացեալ լինին յերեսաց մարդոյ, զի նորոգ սթափութեամբ զնոր աւրն սկսանիցի։
Յետ նախաճաշի հաւն ասէ․ հանգերո՛ւք առ վայր մի, զի յետ սակաւ միոյ ընդ ձեզ յուխտատեղի նախնեաց հարցն մերոց երթիցուք՝ ի վանս, որ Գտիչ կոչի եւ անտի եւս ի բերդ մի միջնոց դարուց ելցուք, որ դարձեալ Գտիչ կամ ի բարբառ մեր Քթիշ անուանի։ Եւ բերդն այն ի գագաթան լերին է եւ անտի գաւառն Դիզակայ որպէս յափի տեսանի։

Դիւրընկալ պատմութիւնք․ Ա

Շուշան աղջիկ է։ Նա բնակէ յԵրեւան։ Արշակ տղայ է։ Նա եւս յԵրեւան բնակէ։ Արշակ եղբայր Շուշանայ է։ Շուշան քոյր Արշակայ է։ Շուշան եւ Արշակ բնակեն ի տան ծնողաց իւրեանց։ Տիգրան՝ հայր Շուշանայ եւ Արշակայ բնագէտ է եւ ուսուցանէ ի համալսարանի։ Աշխէն՝ մայր Շուշանայ եւ Արշակայ բանասէր է եւ գործէ ի Մատենադարանի։ Տիգրան եւ Աշխէն սիրեն զմանկունս իւրեանց։ Շուշան՝ դուստր Տիգրանայ եւ Աշխենայ սիրէ զծնողս իւր։ Արշակ եւս սիրէ զծնողս իւր։ Ծնողք սիրեն զմանկունս եւ մանկունք սիրեն զծնողս։ Ծնողք սիրին ի մանկանց եւ մանկունք սիրին ի ծնողաց իւրեանց։
Արշակ հնգից եւ Շուշան եւթանց ամաց են։ Շուշան ի դպրոց երթայ։ Արշակ ի դպրոց ոչ երթայ։ Նա երթայ ի մանկապարտէզ։ Յառաւաւտու Շուշան երթայ ի դպրոց եւ անդ զբազում ինչ ուսանի։ Արշակ եւս գնայ ի մանկապարտէզ եւ անդ խաղայ եւ զուարճանայ ընդ ընկերս իւր։ Ի միջաւրէի Շուշան դառնայ ի դպրոցէ ի տուն։ Փառանձեմ՝ հանի Շուշանայ կերակրէ զնա։ Փառանձեմ հանի Շուշանայ է եւ մայր Տիգրանայ՝ հաւրն Շուշանայ եւ Արշակայ։ Ապա Գարեգին՝ հաւ Շուշանայ եւ Արշակայ եւ հայր Տիգրանայ աւգնէ Շուշանայ կատարել զտնային վարժութիւնս։ Գարեգին այր Փառանձեմայ է, հայր Տիգրանայ եւ հաւ Շուշանայ եւ Արշակայ։ Փառանձեմ կին Գարեգնի է, մայր Տիգրանայ եւ հանի Շուշանայ եւ Արշակայ։

Յերեկոյի ծնողքն մանկանց դառնան վաստակեալ ի տուն։ Մանկունք ընդ առաջ նոցա ելանեն եւ ողջոյն տան նոցա եւ ասեն․ ողջ երո՛ւք սիրելի մայրիկ եւ հայրիկ։ Մեք զձեզ կարի շատ սիրեմք, ձեզ կարաւտիմք եւ սպասեմք։ Ծնողքն համբուրեն զմանկունս իւրեանց եւ ասեն․ եւ մեք զձեզ յոյժ սիրեմք։
Ի կիւրակէի ծնողքն ի գործ ոչ երթան, զի աւր հանգստեան է։ Շուշան եւ Արշակ ընդ ծնողս իւրեանց երթան ի պարտէզ եւ անդ խաղան եւ ուրախ լինին։ Արշակ սիրէ խաղալ գնդակաւ։ Շուշան եւս սիրէ խաղալ գնդակաւ եւ ոստնուլ։
Ի պարտիզի են այղ մանկունք եւս։ Մին ի նոցանէ մերձենայ առ Շուշան եւ հարցանէ․ որպէ՞ս կոչիս․ զի՞նչ է անուն քո։ Շուշան պատասխանի տայ նմա եւ ասէ․ անուն իմ Շուշան է։ Դու եւս ասա՛, թէ զի՞նչ իցէ անուն քո։ Տղայն պատասխանի տայ թե Արմենակ կոչիմ։ Արմենակ պատանի է մետասանից ամաց։ Նա բնակէ ի հարեւան բազմայարկի։ Արշակ տեսանէ, զի Շուշան՝ քոյր իւր խաղայ ընդ անծանաւթի ումեմն եւ փութայ առ քոյր իւր եւ ասէ ցնա․ քոյր իմ, ո՞վ է, որ խաղայն ընդ քեզ։ Շուշան պատասխանի առնէ, թե Արմենակ է՝ ի հարեւան բազմայարկէ։ Եւ սկսանին ի միասին խաղալ եւ բազում ինչ պատմել միմեանց։

Ումեք մի՛ ինչ պատրանք իցեն՝ զոք իւիք ի բնական վիճակէ իւրմէ ի բարեշրջումն ածել

Մի՛ ոք իշխեսցէ ըստ սահման դասու իւրոյ անցանել` մի՛ ի վեր քան զնորայն եւ մի՛ երիցս ի վայր, զի մի՛ զինքն եւ զորս զնորա կնի իցեն ընդ վայր մատնեսցէ ի կորուստ: Դարձեալ` ումեք մի՛ ինչ պատրանք իցեն` զոք իւիք ի բնական վիճակէ իւրմէ ի բարեշրջումն ածել, զի թե եւ մարգարէ ոք իցես եւ աւծեալ զաւրութեամբ ի վերուստ, դարձեալ չեն քեզ իրաւունք եւ կար զոք ընդ դէմ կամաց անձինն յայղ ինչ որակ փոփոխել: Վասն որոյ` ամենեքին ի սահմանս եւ յեզերս սահմանափակութեանց իւրեանց մնասցեն եւ դուդ զշաւիղ քո կա՛լ եւ մի՛ յոք` կարի ի խղճէ մտաց կամ յազնուութենէ կամ յայղմէ իմեքէ թիւրեալն խոտորեալ հայեսցիս, եւ յառաջ քան զամենայն զսեպհական տեղի ունայնութեան բարւոք եւ անմոռաց յիշեսցես: